Kennisnet geeft po en vo houvast met het raamwerk AI-geletterdheid

Kennisnet heeft op 9 september 2026 het raamwerk AI-geletterdheid voor het primair en voortgezet onderwijs gepubliceerd, samen met een toolkit om er als team mee aan de slag te gaan. Wij lazen het met veel interesse, want het raamwerk sluit nauw aan op hoe wij met EduGPT scholen ondersteunen. In dit bericht zetten we de kern op een rij en leggen we uit waar de verbinding zit.

Waarom dit raamwerk er nu is

De Europese AI-verordening vraagt van organisaties, en dus ook van scholen, dat medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. Die verplichting uit artikel 4 geldt al sinds 2 februari 2025. Veel schoolbesturen vroegen zich sindsdien af wat AI-geletterdheid precies inhoudt en hoe je dat aantoont.

Het raamwerk van Kennisnet geeft daar nu een antwoord op voor po en vo. Het is een vertaling van het AI-GO! raamwerk uit het Groeifondsprogramma Npuls, dat is ontwikkeld voor mbo, hbo en wo. De auteurs van het artikel zijn Astrid Buijs en Michel Cents.

Vier competenties, drie niveaus

Het raamwerk beschrijft vier competenties. Kundig gaat over begrijpen hoe AI werkt en wat het kan. Kritisch gaat over het beoordelen van AI en de gevolgen voor mens en maatschappij. Creatief gaat over denken, maken en samenwerken met AI.

De vierde competentie, Professioneel, wordt later uitgewerkt. Die krijgt per rol een eigen invulling, bijvoorbeeld voor leraren, schoolleiders en ondersteunend personeel. Voor leraren wordt die gebaseerd op hun pedagogisch-didactische kennis en vaardigheden.

Daarnaast onderscheidt Kennisnet drie niveaus.

• Basisniveau, voor iedere medewerker, ook wie zelf geen AI gebruikt. Het gaat om begrip van de technologie, de maatschappelijke impact en verantwoord gebruik.

• Gevorderd niveau, voor wie AI actief inzet in de dagelijkse praktijk, bijvoorbeeld bij het maken van lesmateriaal. Hier komen vaardigheden bij, zoals goed samenwerken met een AI-systeem en de uitkomsten beoordelen.

• Expertniveau, voor wie zelf AI-systemen bouwt, aanpast of vibecodet, of er in de bovenbouw van het vo over lesgeeft.

De AI-verordening vraagt het basisniveau van alle medewerkers. Wie op gevorderd of expertniveau moet zitten, hangt af van de keuzes en ambities van de school. Wel is het volgens Kennisnet belangrijk dat die kennis binnen het team aanwezig is.

Ook zonder AI in de klas doet het ertoe

Een van de sterkste passages in het artikel gaat over de gedachte "ik gebruik geen AI, dus ik hoef er ook niks van te weten". Kennisnet noemt die gedachte begrijpelijk, maar niet meer houdbaar. Leerlingen gebruiken AI immers wel, voor huiswerk, samenvattingen en werkstukken.

Leraren die zelf geen AI gebruiken, moeten dus wel hun curriculum en toetsing kunnen aanpassen aan een wereld met AI. En ze moeten leerlingen kunnen laten reflecteren op hun eigen gebruik. Dat vraagt basiskennis, ook in een bewust AI-vrije klas.

Wat er in de toolkit zit

Naast het raamwerk zelf heeft Kennisnet een toolkit gemaakt voor scholen die voor het eerst aan AI-geletterdheid werken. Daarmee breng je de ontwikkelbehoefte van je team in kaart en stel je prioriteiten.

• Het volledige raamwerk met toelichtingen en een compacte versie met alle indicatoren per niveau op één pagina.

• Een zelfevaluatie voor het basisniveau.

• Een presentatie om een teamsessie AI-geletterdheid te begeleiden.

• Een document over de achtergrond en totstandkoming, met de keuzes bij de vertaling van AI-GO! naar po en vo.

Prettig zijn de nuchtere tips die Kennisnet erbij geeft. Meten is niet verplicht, certificering is niet nodig en er zijn geen verplichte trainingen. Interne registratie van wat je voor wie organiseert volstaat. Op 11 november geeft Kennisnet een webinar over het werken met het raamwerk en de toolkit.

Waar EduGPT op aansluit

Bij CivAI zijn we blij met dit raamwerk, omdat het precies benoemt wat wij dagelijks zien in de praktijk met EduGPT. AI-geletterdheid leer je niet uit een folder. Je leert het door in een veilige omgeving te oefenen, fouten te maken en samen te reflecteren. Zeker in een tijd van AI is het fijn dat er nu een gedeelde taal is voor wat docenten moeten kennen en kunnen.

Een aantal indicatoren uit het raamwerk herkennen we direct. Op het basisniveau vraagt Kennisnet dat je kunt beoordelen of AI-gebruik past bij waarden als privacy, vertrouwelijkheid en databescherming. Dat gesprek is een stuk makkelijker als je werkt in een omgeving met Europese hosting, waarin de school zelf eigenaar blijft van de data en persoonsgegevens geanonimiseerd kunnen worden.

Het raamwerk noemt ook de milieu-impact van AI als basiskennis. In EduGPT zien docenten per gesprek een indicatie van het energie-, water- en tokengebruik. Zo wordt een abstract begrip concreet in de eigen praktijk.

Op het gevorderde niveau gaat het om AI effectief aansturen, uitkomsten beoordelen en AI een passende plek geven in de lespraktijk. Dat is het hart van hoe wij EduGPT hebben ingericht. Docenten vergelijken twee modellen naast elkaar, zien de verschillen in uitkomsten en leren zo waarom je AI-output altijd blijft toetsen aan je eigen vakkennis.

Met de Prompt Companion maken docenten zelf AI Companions voor hun vak of hun leerlingen. Dat is in onze ogen de mooiste vorm van AI-geletterdheid. Docenten worden ontwerpers van hun eigen AI-ondersteuning in plaats van consumenten van een tool, en het oordeel over wat goed onderwijs is blijft bij de docent. Onze founder Pascal Mariany noemt dat in zijn boek De kunst van het samenleven met AI de Reasoned Responsibility, het eigenaarschap over het oordeel blijft bij de mens.

Dat Kennisnet vibecoden expliciet noemt op expertniveau vinden we een mooi signaal. Daar komen we later dit najaar graag op terug.

Samen aan de slag

Scholen die met het raamwerk willen starten, adviseren we om klein te beginnen. Doe de zelfevaluatie met het team, organiseer een teamsessie en kies twee of drie indicatoren waar je het komende halfjaar echt aan wilt werken. Kennisnet zegt het zelf al, laat je niet gek maken en doe wat past bij je school.

Wil je met je team oefenen in een veilige AI-omgeving, een teamsessie laten begeleiden of sparren over hoe het raamwerk zich vertaalt naar jullie praktijk? Neem gerust contact met ons op via info@civai.eu. We denken graag mee.

Meer lezen? Bekijk het artikel en de toolkit op de site van Kennisnet of download direct het compacte raamwerk (pdf). Meer over EduGPT vind je op edugpt.nl.

Beeld ter illustratie, gemaakt met AI